Bu topraklarda ırkçılık ne münferit bir hata ne de dünden kalan bir tortudur. Her fırsatta yeniden yeşerecek bir mecra arayan, geçmişin nefretini bugüne taşıyan bir hafıza kötülüğüdür.

Bazen bir sloganın içinde çıkar karşımıza, bazen bir tribünde, bazen de milyonlara ulaşan kurumsal bir hesabın paylaşımında…

Yıllardır tribünlerden sarı ceset torbaları, tetikçi “Yeşil” göndermeleri, Beyaz Toros resimleri, ırkçı söylemler ve tezahüratlar yükseliyor. Bunlar karşısında etkili bir hukuki yaptırım görülmediği için bugün geldiğimiz noktada, sözüm ona bir “barış süreci”nden söz edilirken, dünyada en çok tanınan Türk kulüplerinden biri olan Galatasaray’ın resmî hesaplarından bile ırkçı nefret çağrışımları taşıyan paylaşımlar yapılabiliyor.

Çünkü bu tür davranışların cezasız kalacağına dair güçlü bir kanaat oluşmuş durumda. İşte bu kötülüğü büyüten, onu giderek daha fütursuz hâle getiren şey de hukukun sessizliği.

Sarı torba, Kürtlerin hafızasında yalnızca bir nesne değildir. Kaybedilen hayatların, faili meçhul cinayetlerin, korkunun ve cevapsız bırakılmış soruların ağır bir çağrışımıdır. Bir halkın acısını bir spor kulübünün paylaşımına sığdıracak kadar küçülen nefret, aslında kendi ahlaki küçülmesini de ele verir. Milyonlara ulaşan bir hesabın bu çağrışımı taşıyan bir paylaşım yapabilmesi, münferit bir kaza olarak geçiştirilemez.

Yeşil sahalar rekabetin ve ortak sevincin alanı olmalı. Bir takımın kazanması diğerinin kaybetmesi demektir; ama hiçbir maç, bir halkın acısını ve ölümünü aşağılamanın bahanesi olamaz.

Peki, bütün bunlar karşısında hukuk nerede duruyor?

Bu hadsizliğin ardından,  Türkiye genelindeki 81 barodan,aralarında Hakkâri Barosu’nun da bulunduğu yalnızca 15’i kınama yayımladı.

Bir hukuk kurumunun, başka bir coğrafyada yaşayan insanların onuruna uzanan bu nefret karşısında ses çıkarması için illaki hemşehri ya da aynı kimlikten mi olması gerekiyor? Adalet duygusu, insanın kendi mahallesinin sınırlarında mı başlıyor?

Baroların sessizliği yalnızca bir açıklamanın eksikliği değildir. Hukukun evrenselliği iddiasının toplumsal hayatta ne kadar karşılık bulduğuna ilişkin de bir sınavdır. Çünkü hukuk yalnızca mahkeme salonlarında verilen kararlardan ibaret değildir. Hukuku temsil edenlerin, savunanların ve uygulayanların tutumu da toplumun adalet duygusunu şekillendirir.

Üstelik yargı dediğimiz yapı, soyut bir kavramdan ibaret değil. O yapının içinde karar veren, soruşturma başlatan, yetkisini kullanan insanlar var. En küçük meselelerde dahi resen soruşturma başlatabilen savcılar, bir halkın acısını ve ölümünü hedef alan nefret karşısında neden aynı refleksi göstermiyor? Her olayın hukuki niteliği elbette kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Ancak asıl soru ortada duruyor: Hukukun harekete geçme iradesi neden bazı meselelerde bu kadar güçlü, bazılarında ise bu kadar sessiz?

Bazen kurumların sessizliği de bir cevaptır. Yargının bu tür olaylar karşısındaki sessizliği, Kürt kamuoyunun geniş bir kesiminde yalnızca bir ihmal olarak değil, kendisine verilmiş bir cevap olarak karşılık buluyor. Bu sessizlik, hukuka duyulan güveni aşındırırken Kürt toplumunun kendisini sürecin paydaşı olmaktan çok tedirgin bir gözlemcisi olarak görmesine de zemin hazırlıyor.

Kürtler büyük bir kısmı bir sürecin yürütüldüğünü görüyor ama ortada yeterli bir demokratikleşme olduğunu kabul etmiyor. İnsanların onurunu, ölüsünü, dirisini hedef alan nefret söylemleri karşısında etkili bir yaptırım görülmezken sürekli “süreç” deniliyor. Peki, bu sürecin topluma güven verecek somut karşılığı nerede?

Bir toplumdan barış sürecine sahip çıkmasını beklemek, yalnızca ona çağrıda bulunmakla mümkün olmaz. O toplumun adalete güvenmesini, acısının görülmesini ve onurunun korunmasını da sağlamak gerekir.

Çünkü hukuk yalnızca bir suçun ardından dosya açmak, delil toplamak ve ceza vermek değildir. Bir toplumun neyi kabul etmeyeceğini, hangi sınırların aşılmasına izin vermeyeceğini de gösterir. Irkçılık biçim değiştiriyor; bazen bir formanın tanıtımında, bazen kurumsal bir paylaşımın ardına gizleniyor ama hafızada açtığı yara değişmiyor.

Adalet, bir tarafın öfkesini diğer tarafa karşı kullanma aracı değildir. Adalet, herkesin hakkını kimliğine ve aidiyetine bakmadan koruyabilme iradesidir.

Bir yandan barıştan, yeni bir süreçten, birlikte yaşama iradesinden söz ediliyor. Öte yandan insanların hafızasında ağır karşılığı olan semboller yeniden dolaşıma giriyor; buna karşı hukuk kurumlarından ve yargıdan güçlü, ortak bir refleks gelmiyor.

Barış, insanların geçmişi unutmasını istemek değildir; geçmişin yeniden yaşanmayacağına dair güven verebilmektir. Hukuk da bu güvenin en önemli dayanağıdır.

Bir ülkede insanlar aynı tribünde yan yana oturup aynı maçı izleyebiliyor ama birbirlerinin kimliğine ve acısına tahammül edemiyorsa, mesele artık futbol değildir. Mesele, ortak hayatın hangi ahlaki ve hukuki zemin üzerinde kurulacağıdır.

Bizim ihtiyacımız olan, bir kimliğin diğerine üstün geldiği bir düzen değil; kimsenin kimliğinden dolayı eksiltilmediği bir hukuk düzenidir.

Barışın yükünü yalnızca toplumun omuzlarına bırakmayın. Önce hukuku ayağa kaldırın. Çünkü adaletin sustuğu yerde güven büyümez; güvenin büyümediği yerde de barış, güzel sözlerin ötesine geçemez.