Wan Gölü gittikçe küçülüyor: 35 yılda 31 kilometrekarelik alan azaldı
Van Ekoloji Derneği Eşsözcüsü Erdoğan Ödük, Wan Gölü'nü besleyen akarsuların kuruması, kontrolsüz sondajlar, 35 yıl içinde 31 kilometrekarelik alan kaybetti.
Uzunluğu 120 kilometre, genişliği ise 80 kilometre olan Wan Gölü, Türkiye’nin en büyük gölü konumunda. İçinde inci kefali, küçük mercan balığı, endemik solucan türlerinin yanı sıra 103 tür fitoplankton, 36 tür zooplankton yaşamaktadır. Gölün havzasında ise tilki, tavşan, kerkenez, kafkas keleri, keklik, sığır balıkçılı, mısır akbabası, flamingolar, kaplumbağalar yaşıyor. Ancak göl üzerindeki ekolojik tahribat ve su politikaları Göl'ü dönülmez bir sonuca götürüyor.
Anadolu Su Altı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) tarafından yayınlanan rapor gölün giderek küçüldüğü ve yaşam alanlarının bir bir yok olmayla karşı karşıya kaldığını gösteriyor. ASAD tarafından yayımlanan rapora göre, son 35 yılda Wan Gölü'nün yüzey alanı 31 kilometrekare azaldı. İklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve yağış rejimindeki değişimlerin yanı sıra göl kıyılarındaki sazlıkların ve gölü besleyen akarsuların kuruması, göle dökülen atıklar ve artan kirlilik de bu süreçte etkili olan başlıca faktörler arasında gösteriliyor. Wan Gölü'nde yaşanan su kaybı ve çevresel tahribat, bölgenin doğal yaşamı ve ekolojik dengesi açısından tehdit oluşturuyor.
Wan Ekoloji Derneği Eşsözcüsü Erdoğan Ödük, göl üzerindeki tahribatı ve gölün küçülmesine dair değerlendirmelerde bulundu.
Wan Gölü etrafında yapılan sondajların göl üzerinde ciddi bir tehdit oluşturduğunu aktaran Ödük, "Özellikle son 35 yıldaki küçülmenin temel sebeplerinden biri aslında bölgede uygulanan hem tarım politikaları hem de enerji politikaları ile ilgili çok ciddi sıkıntılar var. Tabii bunun yanında küresel iklim sorunlarını da kattığımız zaman Van gölünde ciddi problemler ortaya çıkmaya başlıyor. Yerel düzeyde yapılan bir tarım var. Ve bu tarımların çoğu özellikle Van gölünün kuzey kesimlerinde Tatvan’dan, Erciş hattına kadar olan bölgede binlerce sondaj alanının olduğunu ve bu sondaj alanının çok vahşi bir şekilde sulama yaptığını görmekteyiz. On binlerce sondaj tamamıyla artezyen kaynaklardan çektikleri suları tarımda pestisit kullanarak bilinçsiz bir düzeyde harcıyorlar ve bu toprağa karışıyor. Hem toprağı kirletiyor, hem pestisitli ürünlerle insan sağlığına çok ciddi zararlar veriyor, hem de göle ulaşan su miktarının seviyesinde de taban suyunun seviyesinde de ciddi bir düşüşe neden olmaktadır" dedi.
'BİLİNÇSİZ SULAMA SUYUN GÖLE ULAŞIMINI ENGELLİYOR'
Gölü besleyen akarsuların üzerine yapılan HES’lere dikkati çeken Ödük, “Bunun haricinde enerji politikalarıyla ilgili ciddi sorunlar var. Özellikle son dönemlerde Van gölünün kuzey hattında bulunan Zilan Deresi ve üzerinde inşa edilen barajların su miktarında da bir düşüş yaşandığı gözlemlenmektedir. Yerel düzeyde Van gölüne sürekli dökülen ve mevsimlik olmak üzere yüzün üzerinde bir dere bulunuyor. Yağışların az olduğu süre zarfında zaten göle bir akış olmuyor. Geri kalan büyük boyutlu akarsuların üzerinde inşa edilen HES’lerden kaynaklı göle su ulaşımı kısıtlanıyor. Geri kalan normal kent merkezlerindeki irili ufaklı küçük derelerde onlarda da bilinçsiz sulama da kullanılan ve o bilinçsiz sulamadan kaynaklı ciddi bir dereye su miktarının ulaşma kısmını etkiliyor. Bir su azlığı ortaya çıkıyor. Bunların hepsi bir araya geldiği zaman Van gölündeki son 35 yılda ki aslında artan nüfus ile beraber tabii kullanılan su miktarı da artıyor. Bunların hepsini bir araya topladığımız zaman 35 yıllık sürede Van gölünün seviyesinde 31 km gibi ciddi bir küçülmenin olduğunu görebilmekteyiz. Eğer önlem alınmazsa çok ciddi boyutlara da ulaşacaktır" ifadelerini kullandı.
'GÖLE AKAN DERELERİN SU SEVİYESİNDE DÜŞÜŞLER VAR'
Gölü besleyen derelerin akışında ciddi düşüşleri tespit ettiklerini söyleyen Ödük, müdahalelerle birlikte inci kefalinin güzergahlarının değiştiğini kaydetti. Ödük, “Van gölündeki akarsulara baktığımız zaman dökülen akarsuların tamamında seviyelerin ciddi düşüşlerin yaşadığı görülmektedir. Birçok bölgede dere ıslahı çalışmaları yapılmış ve yan kanallar açılmış. Bu yan kanallar mahalle içlerine aktığı için bölgede arazi sulamasında kullanılıyor. Bütün bölgede bu söz konusu olduğu için çok rahat bir şekilde şunu söyleyebiliriz ki, bölgede göle ulaşan derelerin su seviyesinde ciddi düşüşler var. Bu çok ciddi oran da etkiliyor. Tabii bu dere ıslahı çalışmaları adı altında çalışmalar da yapılıyor. Bu sadece Van gölünün seviyesinin düşmesi ile alakalı bir sorun ortaya çıkarmıyor. Bölgede biliyorsunuz inci kefali gibi endemik balık türleri de var. Bunların yumurta bırakacağı alanlarda da çok ciddi anlamda bir sorun yaşanmaktadır. Çünkü 2016 yılında bununla ilgili bilimsel makaleler de yayınlandı 100. Yıl Üniversitesi tarafından bu dere ıslahı çalışmaları adı altında Erciş bölgesinde Kömürcük köyünde balıkların üreme alanlarının çok ciddi anlamda sıkıntıya soktuğunu ve zarar gördüğünü bilimsel olarak ispatlanmış” dedi.
SAZLIK ALANLARIN ÖNEMİ
Göl çevresinde bulunan sazlık alanların yok olması da gölün küçülmesini işaret ettiğini dile getiren Ödük, "Suya dökülen akarsuların tamamının seviyesindeki net düşüşü gözlemleyebiliyoruz. Ebette bu hem küresel iklim değişikliğinin etkisi, hem de yerel düzeyde su politikaları ile ilgili Bir politikadan çok bir politikasızlık olduğu için bunların seviyesinde ciddi düşüşler var. Sadece küresel iklim sorunu ile ilgili bir problem değil. Çünkü biz bunu eğer küresel bir sorun olarak yorumlarsak yerel düzeyde yapılan bütün olumsuzlukları görmezden geliriz. Van gölünün kıyısının çok büyük bir kısmında önceden sazlık alanlar vardı. Maalesef son dönemlerde turizm faaliyetleri adı altında bu sazlıkların birçoğu dolgu yapılarak turizme açıldı, ticarileştirildi. Kalan kısımlarda da bu göldeki küçülmeden dolayı sazlık alanların tabanlarındaki su seviyesinde ciddi bir düşüş yaşanıyor. Bu yaşanan düşüşten sonra sazlıklar yangınlara açık hale geliyor. Ve bölgede hayvancılık yapıldığı için sonbahar döneminde bu sazlıklar maalesef yakılıyor. Yakıldığı için de bahar döneminde filiz atan taze sazlık alanlar hayvanlar için iyi birer otlak alanına dönüşüyor. Ve maalesef halkın bilinçsiz yaklaşımından kaynaklı Van gölü havzasındaki sazlık alanlar tehlikeye girecek ve bu hayvanların üreme alanlarını doğrudan etkileyecektir. Çünkü sazlık alanlar doğal bir koruma alanı oluşturduğu için o kuşların üreme alanları olarak her yıl ziyaret ediliyor. Bunun yanında bazı bölgelerde vaşak ve domuz sürüleri için de bir koruma alanı sağlıyor. Özellikle Gevaş Göründü, İnköy arasındaki sazlıklar bunun en güzel örneğidir. Vaşakların üreme alanları olarak bilinen alanlardır. O sazlıkların ortadan kalkması ile birlikte çekilmeler çok ciddi anlamda bir ekolojik yıkıma neden olacak” diye kaydetti.
BÖLGE EKOSİSTEMİNİN YOK OLACAĞI UYARISI
Su politikasının değişmemesi halinde gölü ciddi tehditlerin beklediğini belirten Ödük, devamla şunları kaydetti: "Özellikle göle ulaşan akarsularda son dönemde dere ıslahı çalışmaları adı altında yapılan çalışma balıkların uğrak yeri olmaktan çıkmaktadır. Bunların türü tehlikeye girecektir. Bütün bunları bir araya topladığımız zaman çok ciddi anlamda bölge ekosistemini yerle bir edecek bir gidişata doğru yol alıyoruz. Bunun önüne bir an önce geçilmeli ve bu politikasızlıktan vazgeçilmelidir. Bir politika ortaya konulmalıdır ve bu sadece bir ilçenin, bir kentin alabileceği bir karar da değildir. Hem devlet düzeyinde önlemlerin alınması, hem de yerel düzeyde önlemlerin alınması lazım. Çünkü Van gölü sadece Van ile sınırlı olan bir alan değil. Bugün Bitlis'in Ahlat ilçesi, Adilcevaz ilçesi, Tatvan ilçesine de kıyısı olan devasa büyük bir alan. Bunun bir bütün olarak ortak eylemsellik korunması ve ortak bir politika üretilerek korunması gerekiyor. Yoksa sadece bir merkezin aldığı bir karar buna yetmeyecektir. İlerleyen süreçlerde bu politikasızlık devam ederse Wan Gölü çok daha ciddi tehlikelerle karşı karşıya kalacaktır."
Kaynak:
